In Middle-earth: Shadow of Mordor doorkruis je als menselijke held met Wraith-krachten het duistere land Mordor, een onderdeel van J.R.R. Tolkiens uitgestrekte fantasierijk. Waar ligt Middle-earth precies, wie woont er en waar vonden de gebeurtenissen in de Lord of the Rings-trilogie plaats, die het decor vormen voor Shadow of Mordor? Dat doen we allemaal uit de doeken.
In een loopgraaf aan de Somme in 1914, toen Duits artillerievuur de grond rondom hem deed daveren, pende J.R.R. Tolkien de eerste verhalen over zijn fantasierijk Middle-earth neer in een blocnote.
Hoe het begon...
We beginnen bij het begin. In een loopgraaf aan de Somme in 1914, toen Duits artillerievuur de grond rondom hem deed daveren, pende John Ronald Reuel Tolkien de eerste verhalen over zijn fantasierijk Middle-earth (Midden-aarde) neer in een blocnote. De notities die hij neerpende tijdens Wereldoorlog I en vlak daarna, toen hij doctoreerde aan de universiteit van Oxford en er Engelse taalkunde ging doceren, werden pas na zijn dood in de jaren zeventig gepubliceerd onder de titel The Silmarillion. In de jaren dertig lichtte hij er al elementen uit om The Hobbit, or There and Back Again te schrijven, een boek dat hij eigenlijk had geschreven voor zijn zoontje, maar dat in 1937 - na aanmoedigingen van vrienden - ook in druk verscheen. Zijn uitgever, George Allen & Unwin, wilde meteen een vervolg, maar dat projectje liep een beetje uit de hand: uiteindelijk verscheen de eerste Lord of the Rings-episode, The Fellowship of the Ring, in 1954, en had Tolkien ondertussen nog méér notities neergepend die zijn Midden-aarde wat meer vorm moesten geven.
J.R.R. Tolkien
Hij gaf zijn wereld een eigen geschiedenis, compleet met prehistorie, plaatste er fantasievolkeren in en liet zich daarbij zwaar beïnvloeden door Scandinavische en Germaanse mythes en volksverhalen, de vroeg-middeleeuwse wereldgeschiedenis, William Shakespeare, Charles Dickens, Jules Verne en de Ring des Nibelungen-operacyclus van Wagner. Ook definieerde hij drie tijdperken binnen zijn universum. De gebeurtenissen uit de Lord of the Rings-trilogie spelen zich, net als Shadow of Mordor dus, af tijdens het Derde Tijdperk, waarin de mensachtige volkeren het, nadat de boze kracht Sauron een eerste keer verslagen werd door de mythische held Isildur, voor het zeggen kregen. Andere volkeren, zoals de Elven in het noorden van de menselijke beschaving en de Dwergen in de bergachtige gebieden, geraakten - hoewel ze geestelijke bondgenoten zijn van de mensenrijken - steeds meer geïsoleerd in het stuk Midden-aarde dat Tolkien beschrijft in zijn boeken. Het is een aanloop naar wat magiër Gandalf aan het eind van de Lord of the Rings-cyclus beschrijft als de 'Dominion of Men'. "All the lands that you see, and those that lie round about them, shall be dwellings of Men", zegt hij tegen de bijna-koning. "For the time comes of the Dominion of Men, and the Elder Kindred shall fade or depart."
De kaart van Midden-aarde
De landen
Voor het zover is, zitten we tijdens de verhaallijn van Shadow of Mordor nog tegen het einde van het Derde Tijdperk, wanneer Sauron nog oppermachtig is en de volkeren van Midden-aarde samen moeten strijden tegen zijn opmars. We snorden een kaart van Midden-aarde uit die tijd op uit de oude Commodore 64-game War in Middle-earth, waarop de belangrijkste plaatsen uit de boeken, de films en de games aangeduid staan. In het westen is er Eriador, een uitgestrekt gebied dat de - zeg maar - 'vreedzame' regio's van Midden-aarde overspant: in dit dunbevolkte gebied bevinden zich onder meer het mensenrijk Arnor, maar ook de Gouw (The Shire, of de thuishonk van de Hobbits) en Rivendell, het laatste bastion van de Elven. Een ander dunbevolkt gebied is Rhovanion in het oosten, waar onder meer de Misty Mountains (en waar ook het vervallen Dwergenbolwerk ligt, dat in de eerste Lord of the Rings werd doorkruist door de zeven helden) het land van Eriador scheidt.
Als je het zuiden van de kaart bekijkt, vind je de iets dichter bevolkte regio's van Midden-Aarde. In het zuidwesten heb je Gondor, het Mensenkoninkrijk waar de grootstad Minas Tirith de door mensen bevolkte gebieden overziet en in Return of the King vormde deze metropool tegelijkertijd een laatste bastion tegen de duistere machten van Sauron vormde. In het zuidoosten is er Mordor, waar Sauron ook in Shadow of Mordor vanuit Mt. Doom een nieuw pandemonium aan het voorbereiden is. Merk op de kaart ook Isengard op, de tweede toren, waar de vileine magiër Saruman een tweede leger aan het bouwen is voor Sauron, en daarmee Gondor bestookt vanuit het noorden. Sarumans aanval wordt in The Two Towers uiteindelijk afgewend in Helmsdiepte (Helm's Deep, helemaal onderaan de centrale bergketen op de kaart), dankzij een alliantie tussen Gondor en het kleinere mensenrijk Gondor.
De wereld der mensen in de Hobbit- en Lord of the Rings-cycli is een feodale maatschappij, net als in de echte middeleeuwen (of nu, met nog steeds verschillende natiestaten), maar de belangrijkste mensenrijken - Arnor, Rohan en Gondor - leven vreedzaam naast elkaar en schieten elkaar ter hulp wanneer er zich een grotere dreiging voordoet. Hetzelfde geldt voor het rijk der Elven, wier leider Elrond eveneens de mensenvolkeren erg genegen is. De Hobbits vinden een veilig onderkomen in het gebied Eriador, waar de orde wordt bewaakt door het mensenrijk Arnor.
De volkeren en rassen van Midden-aarde
Een hele boterham. Nu je die verslonden hebt, is het tijd om in te zoomen op de belangrijkste volkeren en rassen die Tolkiens fantasierijk bevolken. Er zijn er vijf die we van naderbij bekijken:
Mensen: De Mens was het tweede ras dat werd geboren uit de godheid Ilúvatar, net als de Elven, en kan worden gezien als een minder ontwikkeld - misschien zelfs minder mooi - wezen. Niettemin werd dit ras, dat tijdens het Eerste Tijdperk aanvankelijk een onderkomen kreeg op het eiland Númenor (niet op de kaart) maar uiteindelijk na een oorlog op zijn thuisfront toch uitzwermde over Midden-aarde, een dominante kracht tegen de tijd dat het Derde Tijdperk, hetgene waarin Shadow of Mordor zich afspeelt, begint.
Elven: Niet te verwarren met elfjes, die lieflijke sprookjesfiguren met insectenvleugeltjes: Elven zijn een soort mythische wezens, die zich liefst ophouden in bosrijke gebieden, reïncarneren nadat ze zijn overleden en een magie beoefenen die vooral voortspruit uit de natuur. Ze zijn in de regel groter dan de typische mens, zijn heel agiel, en hebben supergetrainde ogen. Vandaar dat ze in de verscheidene veldslagen uit de Tolkien-games vooral worden ingezet als boogschutters. Er bestaan verscheidene subrassen van Elven, maar het belangrijkste onderscheid wordt gemaakt tussen Lichtelven en Duistere Elven. De benaming van die laatste groep heeft niets met een eventueel kwaad te maken: ze slaat gewoon op de Elven die nooit een lange pelgrimstocht hebben ondernomen naar de Twee Bomen, een gebied waar hun wezen wordt verlicht en waar ze veranderen in Lichtelven. Het Elvenras is ontsproten vanuit de godheid Ilúvatar, net als de Mensen, en is genetisch dus een broer van de mens.
Dwergen: Hier wordt het eventjes lastig om te volgen, maar ook deze norse, gedrongen, brede, gewelddadige wezens - zie bijvoorbeeld Gimli in de Lord of the Rings-trilogie - zijn broers van de Mensen en Elven. Maar ze zijn het geadopteerde broertje: ze werden geschapen door de mindere godheid Vala Aulë, maar werden door Ilúvatar aangenomen als een volwaardig ras dat naar het beeld van de oppergod werd geschapen.
Orcs: Het voetvolk van Sauron en Saruman, een ras van woeste, beestachtige krijgers, werd geteeld door Saurons voorganger Morgoth en later door de kwade krachten uit de Lord of the Rings-cyclus opnieuw in de strijd geworpen om de heerschappij over Midden-aarde in te nemen. Ook Trollen, een reusachtig ras met een al even beestachtig voorkomen, zijn creaties van Morgoth en komen ook voor in het strijdperk. Net als Uruk-Hai, een 'verbeterde' versie van de Orcs, die werden gecreëerd door Saruman.
Tolkiens fantasierijk werd verder bevolkt door een grote verscheidenheid aan intelligente rassen en wezens, waarvan er sommige eveneens een bijrol spelen in Lord of the Rings en Shadow of Mordor. Denk bijvoorbeeld aan de boomachtige Ents, de Balrog (yep, dat lichtgevend wezen uit The Fellowship of the Ring is een telg uit een volledig ras) of de Draken. Dat Tolkien tot aan zijn dood, in 1973, de mythologie van zijn Midden-aarde verder was blijven bedenken, resulteert natuurlijk in een heel archief aan verhalen en gebeurtenissen, dat door zijn zoon Christopher Tolkien (ondertussen ook al de gezegende leeftijd van 89 jaar bereikt) verder werd bewerkt en werd uitgegeven in de titels The Silmarilion, Unfinished Tales en The History of Middle-earth, waaruit dan weer elementen opdoken in Peter Jacksons Hobbit-films. En misschien dus later nog in nieuwe Middle-earth-games, wie weet?
Conclusie
De verhoudingen tussen de volkeren in Midden-aarde werden zwaar op de proef gesteld met de gebeurtenissen in de Lord of the Rings-trilogie, waarna er onder koning Aragorn een nieuw tijdperk van voorspoed aanbrak. Maar zo ver is het nog lang niet wanneer je Shadow of Mordor speelt: je komt in deze game in de gebeurtenissen aan het einde van de cyclus terecht en speelt een bijrol in de oorlog tussen Gondor en de duistere machten van Sauron. En hopelijk weet je dankzij deze special ook meteen welke rol je dan vervult binnen het bredere kader van Midden-aarde.
