De grootste uitdaging voor Frictional ligt in het bewijzen dat het ook meer kan dan door legendarisch auteur H.P. Lovecraft-geïnspireerde suspense afleveren. Laat er geen twijfel in bestaan; daarin slaagt de ontwikkelaar met onderscheiding. SOMA toont hoe de studio de voorbije jaren opgroeide en een meer volwassen graad van horror leerde brengen. Waar de Amnesia-reeks zich vooral toelegt op steengoede, maar eerder ongekaderde spanning, geeft SOMA meer duiding bij alle actie. Het gevoel van 'eng om eng te zijn' dat zeer sterk aanwezig was in de voorgaande Frictional-games, verdwijnt in deze nieuwe titel nagenoeg als sneeuw voor de zon.
IJzersterke setting
Grotendeels is dat de verdienste van de ijzersterke setting waarin SOMA je dropt. Een verlaten onderwateronderzoeksstation genaamd PATHOS-II, compleet met haastig achtergelaten spullen en verminkte robots die denken dat ze echte mensen zijn, vormt het grauwe decor voor dit horrorfestijn. De ongelooflijk enge speelwereld van deze titel kan je het beste omschrijven als een beangstigend liefdeskind van BioShocks Rapture en het ruimtestation uit Alien: Isolation. Gewoon door die locatie heen lopen, lijkt al genoeg om onze huid in een constante kippenvelformatie op te stellen, maar de pracht van SOMA's setting stopt daar niet. Doorheen heel het onderwatercomplex zit een soort artificieel intelligent type cyberpunkmassa als een agressieve kanker verweven. Het goedje lijkt stilaan als een mosbegroeiing de plaats over te nemen en verweeft zichzelf op zo een manier met de stroomvoorzieningen en technologiesystemen in de plaats, dat het een entiteit op zichzelf lijkt te vormen. Dat alles draagt bij aan het hele mysterie rond de SOMA-spelwereld en geeft je een reden om op onderzoek uit te gaan naar een verklaring voor de staat waarin het onderwaterstation zich bevindt.
Gezonde interesse
Een uitleg over de diepzeebasis en een beeld over wat er net allemaal gebeurde, vind je in de vele uithoeken van de spelwereld. SOMA geeft je geen beloningen in de vorm van achievements of trophies voor het ontrafelen van het mysterie en het vinden van de vele audio logs of verklarende paperassen, maar gezonde nieuwsgierigheid drijft ons alvast steeds weer tot het grondig uitkammen van elk level om nog meer informatie te vinden. Het vinden van zulke zaken is op zich geheel optioneel, maar kadert perfect in het verhaal van de game waardoor je alsnog de tijd zal nemen om even een tekst van drie alinea's volledig te doorlezen. Dat komt puur doordat het verhaal van SOMA één van de beste is die we ooit in een horrorgame tegenkwamen.
Frictional slaagt er toch in de illusie van vrijheid mee te geven.
Wanneer het narratieve deel van een spel je aanzet tot nadenken over ons bestaan van de mens en de ethiek rond zaken als artificiële intelligentie, wil dat wel al veel zeggen. Het verhaal verloopt dan ook van begin tot einde sterk, met een inleiding die bij ons -wetende wat de opzet van deze titel is- toch wel wat vraagtekens oproept, en een finale die zonder twijfel nog enkele weken tot maanden door onze hoofden zal blijven zinderen. Tussen dat verwarrende begin en sterke einde dwingen de makers ons steeds in moeilijke situaties waarin je enkele morele keuzes moet maken en geregeld twijfelt over je volgende zet. SOMA is in theorie een lineaire game en op zich zijn de keuzes die je gaandeweg maakt vaak de enige optie, maar Frictional slaagt er toch in de illusie van vrijheid mee te geven, wat een bevreemdend, maar krachtig gevoel is.
Verademing
Vooral in het presenteren van een goed verhaal groeide Frictional de voorbije jaren sterk. SOMA kan rekenen op enkele redelijk goede stemacteurs en een reeks geslepen dialogen. SOMA draait vooral om twee personages: de protagonist Simon en een vrouw die hij relatief snel in de game tegenkomt. De game hangt aan elkaar dankzij een reeks unieke interacties tussen beiden zonder dat herhaling of eentonigheid voorkomt. Frictional slaagt erin ons alles in vraag te laten stellen en zelfs het enige echte personage dat we tegenkomen doorheen het spel te wantrouwen. Meer zelfs: halverwege de game weten we niet meer wat we juist over Simon moeten denken. Het geheel is een hele verademing na de gebrekkig gepresenteerde Amnesia-games en zonder twijfel de drijfveer om deze game een kleine tien uur lang te blijven doorspelen tot de credits over het scherm rollen.
Breindood
Aan de medaille valt jammer genoeg ook een keerzijde te ontdekken. Waar Frictional vroeger op vlak van verhaal achterop hinkte, blonk de ontwikkelaar uit in het brengen van goede op-puntje-van-de-stoel-horror, compleet met enkele van de meest memorabele aanvaringen met monsters die we ooit in een game hebben meegemaakt. De ongure wezens uit voorgaande titels van deze studio stonden gekend om hun doorzettingsvermogen tijdens de zoektocht naar jou, de arme speler die bevend in een hoekje zit. Wie met SOMA meer van dat bibbergeweld verwacht, moeten we echter teleur stellen. Ondanks dat de game er geregeld in slaagt ons hart sneller te doen slaan en ons een behoorlijk pak in-game angst aandoet, voelen de ontmoetingen met de beangstigende wezens in deze titel in verhouding eerder mager aan. Kwantitatief zijn er al een pak minder monsters en wanneer je er dan één tegenkomt, kamt die de omgevingen niet zo grondig uit tot hij je gevonden heeft. Het gaat in deze game eerder om een soort breindood wezen dat alles dat hij in zijn gezichts- (of gehoor-) veld tegenkomt spontaan aanvalt, maar eens je weg kon lopen, is hij je alweer vergeten en strompelt hij probleemloos verder. Daarbovenop zijn niet alle omgevingen even doordacht ontworpen waardoor we vaak niet eens echt schrik hoeven te krijgen van een monster dat in de buurt loopt. In sommige gevallen kan je een monster zelfs probleemloos voorbij wandelen door een stukje van de route af te snijden. Niet meteen de bedoeling van een titel als deze, denken we dan.
Sfeer en gezelligheid
Over de hele lijn zijn er dan ook minder effectieve aanvaringen met monsters te ontdekken dan in andere Frictional-games. SOMA heeft het meer van goed sound design en het presenteren van een enge spelomgeving om je in een nagenoeg constante staat van angst te brengen. De game speelt in op je verbeelding en schept een sfeertje waarin je om elke hoek wil gluren en waar je voorzichtig een gang door wandelt uit schrik voor wat er zich aan het andere eind bevindt. Een gevoel dat zonder twijfel ontbront uit het feit dat je ook in deze game niet tegen de monsters kan vechten. Op dat vlak biedt SOMA dan ook nog steeds echt goede horror die je in andere genregenoten vaak toch een beetje mist. De enige onderbrekingen in de suspense zijn de ronduit saaie onderwatersequenties waarin de game je uit de onderzoeksbasis dwingt en je over de zeebodem verder moet. Die delen zijn eerder saai dan echt eng en bieden ondanks een beetje afwisseling in setting niet veel meerwaarde. Het gaat in deze delen meer om het verplaatsen van punt A naar punt B, afgewisseld door de occasionele puzzel en het sporadische monster dat niet eens echt beangstigend overkomt. Gelukkig zijn die delen van de game aan het eind van de rit niet de dingen die je meeneemt en blik je terug op een horrorgame die niet alleen mild is voor je portemonnee, maar ook een ervaring biedt die veel AAA-games in hetzelfde genre niet kunnen evenaren.
