In de vroege jaren 90 maakte basketbal een forse slamdunk op de populaire cultuur. De Harlem Globetrotters waren aan het hoogtepunt van hun roem, Michael Jordan werd de eerste échte celebrityspeler, er was het Dream Team op de Olympische Spelen van Barcelona in 1992, en het dragen van basketsloefen werd - ook al vooral onder instigatie van de heer Jordan - een vestimentaire rage. Vanzelfsprekend waren er op dat moment ook al een hele resem basket-videogames op de markt, maar die waren in de regel erg complex, en dus niet bestemd voor een breed publiek. Dus deed voormalige gamegrootheid Midway Games een toegeving met NBA Jam, een basketgame uit 1993 waarin snelle actie en kolder centraal stonden. En dat werkte: NBA Jam, dat in het eerste jaar van zijn bestaan louter in het lunapark werd gespeeld, haalde tegen het einde van 1994 bijna een miljard dollar in Amerikaanse kwartjes (of Belgische tienfrankstukken) binnen, een omzet die - zo haalde de internationale pers met groot plezier aan in die dagen - een veelvoud was van de bioscooprecettes van blockbusterfilm Jurassic Park.
Hyperboolbasket
NBA Jam begint vanuit dezelfde gameplay-pedigree als de tientallen basketbalgames die voor de release van het spel al op de markt waren gekomen, en het veelvoud dààrvan die de decennia erna verschenen: de actie wordt gepresenteerd in dezelfde cadrage als degene waarin je een basketbalmatch op televisie ziet, maar om het toegankelijk en arcade-achtig te houden bleven de matches beperkt tot twee tegen twee spelers. Er zaten ook officiële NBA-spelers in, zoals Shaquille O'Neal, Scottie Pippen en Dennis Rodman. En natuurlijk - na lang gepalaver tussen spellenmaker Midway en de speler zijn management - de zonet genoemde heer Jordan.
Maar de ware kracht van NBA Jam zat in dat stapje verder dat ermee werd gezet: de manier waarop de daden die als kleine genietingen gelden in de gewone sport werden opgeblazen tot hun meest hyperbolische vorm. Een bijzonder doel in het spel zijn de vele mogelijke Monster Dunks, waarin de speler zijn personage tal van verschillende trucjes kan uitvoeren terwijl hij de bal van bovenaf in het net keilt. En wie écht goed bezig is, geraakt On Fire: gedurende een bepaalde tijdsspanne mist zijn personage geen enkel schot meer, en brandt het net bij iedere pot die hij op die manier maakt. "We vonden dat de game nog een extra laag panache nodig had", zei designer Mark Turnell jaren geleden in een interview.
Navolging
En daar stopt de pret niet. Bij een dunk vanuit de juiste hoek kan het botsglas voor het net worden verbrijzeld. En er kan een hele schare aan nieuwe spelers worden vrijgespeeld, van NBA-sterren via tv- en muziekberoemdheden uit de tijd tot zelfs Amerikaanse presidenten.
Over die speelbare leiders van de vrije wereld gesproken: in de iOS- en Androidversies van NBA Jam die respectievelijk in 2011 en 2012 verschenen, en in de Wii-, PlayStation 3- en Xbox 360-remake van de originele game die Electronic Arts een jaar eerder op de markt bracht, zaten toenmalige president en vicepresident Barack Obama en Joe Biden in het spel, en toen de huiskamerversie in 1994 verscheen voor Nintendo's Super NES en Sega's Mega Drive, de bekendste uitvoeringen, was ook Bill Clinton zo'n 'unlockable' speler. Voeg daarbij de kolderieke kreetjes die de personages uitslaakten, en je vat meteen alle elementen die van NBA Jam een tijdloze klassieker maakten, ook voor zij die niet zo veel hebben met basketbal.
