Special: De tien meest controversiele games

Special | 15-08-2008 -

Controverse in videogames is geen modern verschijnsel. Sinds jaar en dag vragen bepaalde mensen en/of organisaties zich luidop en ongevraagd af wat wel en wat niet 'maatschappelijk' verantwoord is in games. Wij zetten tien van de meest controversiële games door de jaren heen voor jullie op een rijtje!

Death Race

Hoewel Death Race eeuwen geleden (1976) ten tonele verscheen en grafisch helemaal niets voorstelde, komt deze titel toch in deze lijst terecht omdat het de eerste game was die voor controverse zorgde. Nochtans zijn de redenen hiertoe nogal ver te zoeken. Death Race was een blokkerige 'top-down view' (bovenaanzicht) racing-game waarin de speler zoveel mogelijk 'gremlins' moest zien overhoop te rijden. Bij een succesvolle aanrijding hoorde je een schreeuwgeluidje en verscheen een grafsteentje als obstakel op het scherm. Toch bleek dit "aanzetten tot geweld" voldoende reden om bepaalde mensen in het harnas te jagen: de National Safety Council noemde het spel "ziekelijk en morbide", 60 Minutes wijdde een volledige aflevering aan de psychologische impact van videogames, en de game kwam in opspraak in talloze andere media. Death Race gaf zelfs aanleiding tot de eerste georganiseerde betoging tegen videogames ooit. We mogen dus gerust zeggen dat Death Race de Moeder der Controversiële Games is geworden. Leuk detail: de werktitel van Death Race was Pedestrian. Hehe.

Mortal Kombat

In 1992 liet het duo Boon-Tobias het vechtspel Mortal Kombat op de wereld los. Wat begon als een reactie tegen de in de arcadehallen dominerende Street Fighter, groeide al snel uit tot een van de meest succesvolle en langstlopende fighting game franchises. Het grote verschil met de Street Fighter-reeks is natuurlijk het geweld en de gore-factor. Hoewel het bloed tijdens de vechtrondes al rijkelijk in het rond spuit, zijn het vooral de 'Fatalities' die het volk naar de speelkast lokken. Verliezers worden onthoofd (mét bengelende ruggengraat), in brand gestoken, gespiest, ontdaan van hun ingewanden, verscheurd, enzovoort. Vooral het feit dat de personages in Mortal Kombat gedigitaliseerde afbeeldingen zijn van acteurs in plaats van getekende cartoons, droeg bij tot het schokeffect. Mortal Kombat lag continu onder vuur van verontruste ouders, gesteund door Amerika's 'Congressional Investigation for Violence in Videogames'. Natuurlijk had dit een averechts effect en de Mortal Kombat-fanbase bleef maar groeien. Zestien jaar later is de Mortal Kombat-reeks nog steeds alive and kicking, zij het nu in de vorm van 'Mortal Kombat vs DC Universe', waarbij de bekendste Mortal Kombat-characters het opnemen tegen enkele van 's werelds populairste superhelden.

Doom

Doom (1993; ID Software) drukte zijn stempel op de geschiedenis der videogames omdat het een van de eerste first-person shooters was. Doom zorgde voor een ware explosie in de gamewereld en gaf de aanzet tot het ontstaan van gaming als sociale subcultuur. Gewoon om een idee te geven: Doom werd uitgegeven in de vorm van shareware en werd 10 miljoen keer gedownload in twee jaar tijd. Meteen na de release kreeg de game heel wat tegenwind te verduren door het hoge gehalte aan geweld, gore en satanische afbeeldingen. David Grossman, stichter van de Killology Research Group, labelde de game als zijnde een "massamoordsimulator" en probeerde tevergeefs het spel te laten verbieden. Een Jack Thompson avant la lettre, dus. In 1999 komt Doom nogmaals in opspraak na de Columbine High School Massacre, waarbij de twee daders van de schietpartij zouden ‘getraind' hebben met Doom alvorens tot het moorden over te gaan. Uitgebreid onderzoek wees echter uit dat er geen enkel oorzakelijk verband was tussen gewelddadige games en de golf aan high school killings.

Carmageddon

Met Carmageddon veroorzaakte ontwikkelaar Stainless Games in 1995 een storm aan protest, die ver buiten de Amerikaanse landsgrenzen reikte. In deze game neem je het met je auto op tegen een aantal tegenstanders in een van de eerste sandbox-omgevingen. Bedoeling is de auto van je tegenstanders te vernielen; alles mag en alles kan. In deze open wereld lopen echter ook mensen en dieren rond en je wordt als speler niet echt bestraft wanneer je ‘per ongeluk' een levend wezen omver maait. Integendeel: in Carmageddon krijg je bonuspunten voor het stijlvol omverrijden van onschuldige omstanders. Vooral dit gegeven maakte van een Carmageddon een hot item bij allerhande keuringscommissies. In Duitsland en Engeland mocht Carmageddon enkel verkocht worden indien de voetgangers vervangen werden door zombies of robots.

Soldier of Fortune

Soldier of Fortune is een FPS die in 2000 door Raven Software werd uitgegeven. Het concept was gebaseerd op het 'Soldier of Fortune'-magazine, een Amerikaans maandblad dat zich focust op de verslaggeving van oorlogen, terrorisme en wapens over heel de wereld. Voor de eerste game in de reeks deed Raven Software een beroep op John Mullins (een professionele mercenary), die als consultant het realisme in de game moest opkrikken. John Mullins werd meteen ook de hoofdrolspeler in de game. Het standaardverhaal (terroristen dreigen met nucleaire wapens) is totaal ondergeschikt aan de actie: Soldier of Fortune was namelijk een van de eerste games waarbij je gerichte schade aan specifieke lichaamsdelen kon aanrichten. De character models bestonden uit 26 zones die elk afzonderlijk geraakt konden worden, telkens resulterend in een andere animatie. Een shotgun in het gezicht van een tegenstander deed (logischerwijs) zijn schedel uiteenspatten, maar je kon eveneens een enkele arm afschieten en de vijand laten doodbloeden. Zelfs de maag- en de schaamstreek konden afzonderlijk geraakt worden, steeds met extreem bloederig resultaat. Hoewel de speler de optie had om de blood & gore uit te schakelen, kreeg Soldier of Fortune in vele landen een 18+ rating en werd de game zelfs helemaal verboden in onder andere Duitsland. De twee sequels, Soldier of Fortune: Double Helix en Soldier of Fortune: Payback, borduurden voort op hetzelfde gegeven en zorgden ook voor enige controverse, zij het in beperktere mate.

Manhunt

Rockstar ontwikkelde met Manhunt (2003) een 'stealth style videogame' waarbij de actie, horror en geweld extreem genoeg zijn om de nodige controverse te veroorzaken. Het hoofdpersonage, James Earl Cash, komt ongewild in een snuff movie terecht waarin hij de hoofdrol speelt. De gameplay in Manhunt roept herinneringen op aan Hitman of Splinter Cell, met als grote verschil de manier van omleggen van de tegenstander. Meer bepaald de stealth kills leveren de meeste gestoorde beelden die tot dan toe (en zelfs nu nog) in een videogame getoond werden. De drie executietypes (haastig, gewelddadig en wreed) zorgen elk voor geschifte, maagomkerende situaties waarbij de vijand op de meest gruwelijke manier wordt omgebracht. Geslachtsdelen worden niet-chirurgisch verwijderd, een koevoet wordt vanuit de onderbuik door het hoofd geramd, slagaders worden aan de lopende band oversneden.

De eerste versie van Manhunt werd door vele nationale commissies afgekeurd en dit zorgde zelfs voor uitstel van release. De tweede 'minder gewelddadige' versie raakte uiteindelijk wel op de schappen, maar werd toch in vele landen verboden. In Engeland werd de game zelfs in verband gebracht met de moord op een 14-jarige door zijn 17-jarige vriend. Dit zorgde ervoor dat Manhunt voor bepaalde tijd uit de rekken wordt gehaald. Later werd alle verband tussen de game en de moord compleet door de politie van tafel geveegd.

Ook het vervolg, Manhunt II, werd massaal geboycot, mede door de steun van - je hoort ‘m van ver afkomen - Jack Thompson. Op de Wii-versie van de tweede Manhunt moet je bijvoorbeeld stekende bewegingen met de Wii-mote uitvoeren.

Postal 2

In Postal 2 (2003; Running With Scissors) kruip je in de huid van ‘The Postal Dude', een werknemer van een game-ontwikkelaar, die tijdens zijn werkweek een aantal op het eerste gezicht simpele en belachelijke taken moet uitvoeren in zijn home town 'Paradise'. De speler heeft echter bij elke opdracht (bijvoorbeeld melk halen, je zonden opbiechten, boeken terugbrengen...) de keuze om deze op een al dan niet geweldloze manier uit te voeren. Tijdens de opdrachten wordt The Dude echter constant lastiggevallen door onbeleefde mensen, anti-gameprotestanten, politieagenten en zelfs Al Quaeda-terroristen. Dus duurt het niet al te lang voor je als speler de vreedzame manier van problemen oplossen opzijschuift en helemaal loos gaat.

Postal 2 werd langs alle kanten aangevallen vanwege het zinloze geweld (bestaat er zinvol geweld?), de weergave van de politie als zijnde corrupt tot op het been, vermeende homofobie en de aanwezigheid van racistisch bedoelde stereotiepen. Ook de verheerlijking van druggebruik was een graag aangehaald stokpaardje van de criticasters. Postal 2 werd eveneens in verband gebracht met een high school killing, namelijk die in het Dawson College in Montréal (2006). Volgens de media "speelde Kimveer Gill (de dader) gewelddadige videogames, waaronder Postal 2". De controverse verhief Postal 2 van middelmatige game tot een cultgame, vanwege de vele sarcastische en ironische inside jokes, die niet zelden naar de irrationele logica van tegenstanders van videogames verwezen.

Bully

In 2006 ontketende Rockstar een wereldwijde hetze met de release van Canis Canem Edit. Deze game zorgde reeds lang voor de release voor zodanig veel controverse dat hij zelfs niet onder de originele titel (bully = pestkop in het Engels) mocht uitgebracht worden. In de game wordt Jimmy Hopkins door zijn ouders voor de poort van de 'Bullworth Academy' gedropt in de hoop dat deze kostschool de scherpe randjes van hun onhandelbaar zoontje wat zal wegvijlen. Als speler is het de bedoeling om via allerlei opdrachten op te klimmen in de leerlingenhiërarchie van de kostschool. En hier wringt natuurlijk het schoentje voor de vele, vele critici: in Bully is het namelijk mogelijk om je medeleerlingen fysiek en/of psychologisch te pesten. Hoewel het pesten geen vereiste is om de opdrachten te kunnen voltooien (Jimmy wordt trouwens zelf gepest), waren ouders en opvoeders geschokt dat een dergelijke game op hun lieve kindertjes werd losgelaten. Bully kreeg praktisch overal een T-rating (Tieners), maar in Florida voelde wereldverbeteraar Jack Tompson zich geroepen om een rechtszaak aan te spannen om de game te laten verbieden. Thompson noemde de game "schandelijk" en een "Columbine simulator". Hij kreeg echter geen gelijk en Bully raakt in Florida toch op de schappen. Thompson ging als een razende tekeer tegen de rechter. Bully kwam twee jaar later niettemin uit op de next-gen consoles onder de naam Bully: Scholarship Edition.

Mass Effect

Op het eerste gezicht lijkt Mass Effect (2007; Bioware) een buitenbeentje in deze lijst. Toch slaagde deze game erin een mediastorm te veroorzaken, zij het dan alleen in de puriteinse VS. Mass Effect is een space-RPG, waarin je als commandant Shepard naast het uit de weg ruimen van allerlei aliens ook sociale relaties moet onderhouden. Op een bepaald moment in de game is het mogelijk om een romantische band te smeden met een van je voornaamste tegenspelers. Dit geflirt leidt natuurlijk tot - hoe zou je zelf zijn - het uiten van hun liefde in de vorm van geslachtsgemeenschap. Dit intiem moment, waarin trouwens helemaal niets te zien is behalve dan misschien een blote bil en een glooiing van een vrouwenborst, is hét startschot voor de controverse rond Mass Effect. Vooral mensen die de game niet gespeeld hadden (en soms zelfs niet gezién hadden), schreeuwden het luidst. Kevin McCullough, evangelist pur-sang, schreef (lees: liegt) in zijn blog dat Mass Effect de mogelijkheid biedt tot het sodomiseren en verkrachten van alles wat er in het spel rondloopt. De dan al beschamende controverse bereikte echter een dieptepunt op het Fox News. In een uitzending werden psychologe Cooper Lawrence en gamesjournalist Geoff Keighly tegenover elkaar gezet. De psychologe verklaarde vol overtuiging dat Mass Effect het vrouwelijk geslacht tot seksobjecten herleidt en ook zij zei dat je in de game zomaar seks kan hebben met wie je maar wil. Keighly repliceerde (terecht) dat je het geslacht van het hoofdpersonage in Mass Effect zelf kan bepalen en dat de romance niet meer dan een optionele opdracht in de game is. Als klap op de vuurpijl gaf de psychologe toe het spel nooit te hebben gespeeld. Mass Effect werd uiteindelijk nergens verboden.

GTA

Ah, GTA. Grand Theft Auto. Monument in het gameslandschap en koning van de controverse. De kip met gouden eieren van Rockstar (voorheen DMA Studios) bestaat reeds meer dan tien jaar en nog steeds slaagt de serie erin vele gamershartjes te veroveren. In GTA start je als kleine garnaal en moet je je door middel van allerlei misdadige handelingen opwerken tot lokale crimelord. De eerste twee GTA's hadden nog top-down view in 2D en kregen elk hun portie kritiek te verduren, maar vanaf GTA III was het hek helemaal van de dam. Tegenstanders vreesden dat spelers het criminele gedrag zouden kopiëren, met als gevolg dat de game in vele landen gecensureerd of (tijdelijk) verboden werd. In GTA III waren de hete hangijzers het carjacken en de mogelijkheid om willekeurig mensen te vermoorden. GTA: Vice City, een versie die zich afspeelt in de eighties, werd eveneens hier en daar gecensureerd en wordt op de korrel genomen door Cubaanse en Haïtiaanse groeperingen, die meenden dat Vice City aanspoort tot agressief gedrag jegens deze bevolkingsgroepen. In GTA: San Andreas, een tweede tussenversie vóór GTA IV, was het vooral de ‘hot-coffee'-mod die ophef veroorzaakte, een minigame waarin de speler seks heeft met zijn date (zonder bloot, weliswaar). Uitgever Take-Two werd aangeklaagd en stelde een minnelijke schikking voor.

De jongste telg uit de reeks, GTA IV, is waarschijnlijk de meest controversiële uit de reeks. Onder leiding van Jack Thompson probeerden tegenstanders de release te verhinderen, weeral met het argument dat de game tot criminele handelingen en moord zou aanzetten. Australië releasete een gecensureerde versie van de game en GTA IV kwam wereldwijd in de nieuwsberichten terecht. GTA IV werd meerdere malen gelinkt aan gewelddadige incidenten, waaronder zeer recentelijk de moord op een taxichauffeur in Thailand en de 'crime spree' van een zestal jongeren in het Amerikaanse Georgia. In de zaak in Thailand luidden de berichtgevingen dat de dader "wilde kijken of het beroven van een taxi in het echte leven net zo makkelijk was als in de game". In Georgia verklaarden de jongeren dat ze in GTA IV geleerd hadden hoe ze een molotovcocktail moesten maken, wat in de game uiteraard nergens uitgelegd wordt. Beide zaken zijn natuurlijk spek voor de bek van Jack Thompson.

Conclusie

Controverse in games heeft altijd bestaan, het is nu sterk aanwezig en het zal zeker niet gauw verdwijnen. Niet zelden komt het uit een hoek van non-gamers en verontruste ouders die totaal geen besef hebben van de inhoud van de betreffende games. Censuur en verbod zijn echter geen oplossing en beknotten de artistieke vrijheid van gamedesigners. Laten we vooral niet vergeten dat, mochten bepaalde van bovenstaande games nooit uitgekomen zijn dankzij de moraalridders, het huidige gameslandschap er wel eens totaal anders had kunnen uitzien. Spijtig genoeg worden mensen zoals Jack Thompson rijk op de rug van onwetendheid.

Conclusie