RSS-feed bekijken

Ultima Ratio Epyon

Mobiele telefonie en kanker

Dit artikel waarderen
by , 19 oktober 2008 at 15:42 (4325 Bekeken)
Deze week stond er een opmerkelijk nieuwtje in de media. Een nieuw, nog niet gepubliceerd onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie gaat er van uit dat er een causaal verband tussen mobiele telefonie en kanker kan bestaan. Hiermee maakt de organisatie een complete U-bocht: tot nog toe vond de WGO dat het verband 'very unlikely' was.

Het nieuwe onderzoek, Interphone, was een samenwerking tussen verschillende - hoofdzakelijk Europese - landen. Het bestond uit een bundeling van verschillende nationale onderzoeken, de een al meer wetenschappelijk dan de andere. Interphone was al in 2006 afgelopen maar de wetenschappers werden het niet eens over een algemene conclusie. Dit verhinderde dan ook het peer reviewing proces. Alle wetenschappelijke onderzoeken moeten immers door andere wetenschappers gereviewed worden alvorens ze als geldig aangenomen kunnen worden. Tot nu toe is Interphone dus nog altijd niet gepubliceerd en wetenschappelijk gecontroleerd. Men maakte wel al enkele highlights bekend, zoals de conclusie dat er een verband tussen mobiele telefonie en kanker zou zijn.


Cum hoc ergo propter hoc

Of toch niet? Nauwelijks had de eerste groep wetenschappers het bericht van het causale verband wereldkundig gemaakt of een andere groep sprak het alweer tegen. Interphone blijkt dan ook de weg op te gaan van alle andere voorgaande onderzoeken en ten prooi te vallen aan tegenstrijdigheden, betwistbare interpretaties en een tekort aan reproduceerbare resultaten.

De opzet van Interphone was nochtans goed. Een kanker ontwikkelt zich niet van de ene dag op de andere maar heeft vele jaren nodig om zich te ontwikkelen. Enkel studies die een tijdspanne van meer dan 10 jaar betrokken kwamen dan ook in aanmerking voor Interphone.

De manier waarop de deelstudies echter uitgevoerd werden deed heel wat wenkbrauwen in de wetenschapswereld fronsen. De nu in de media gekomen deelstudie betrof bijvoorbeeld een statistisch onderzoek. De wetenschappers bevroegen een groep kankerpatiŽnten naar hun mobiel belgedrag tot nu toe en vergeleken de antwoorden met die van een gezonde controlegroep. Hieruit bleek dat de kankerpatiŽnten een veel intensiever belgedrag hadden.

De kritiek op dit onderzoek is meerledig. Allereerst is er de vraag hoe nauwkeurig de ondervraagden hun belgedrag tot tien jaar terug nog kunnen herinneren. Ook kan er sprake van bevooroordeling zijn: de kankerpatiŽnten kunnen, geconfronteerd met deze vraag, onbewust hun belgedrag overdrijven. Daarnaast is er ook nog de technische kwestie van de soort straling waaraan de patiŽnten hebben bloot gestaan: de telefoontoestellen die de ondervraagden meer dan tien jaar geleden gebruikten waren van het analoge type en straalden een veel krachtiger magnetisch veld uit.

De onderzoekers beweren echter dat ze met behulp van statistiek de onzekerheden van de bevraging hebben uitgevlakt. Hoe dan ook kan deze studie in principe geen causaal verband aantonen, hoogstens een correlatie tussen mobiel bellen en kanker. De wetenschappelijke waarde van dit onderzoek is dan ook beperkt.

Het probleem met deze en nagenoeg alle voorgaande studies naar dit onderwerp draait hoofdzakelijk rond tijd. Zoals eerder aangehaald hebben kankers vele jaren nodig om zich te ontwikkelen. Ook andere nefaste effecten zoals cel- en DNA schade vragen heel wat tijd om zich te manifesteren. Een onderzoek moet, wegens praktische redenen, echter binnen een bepaalde tijdspanne resultaten opleveren. Er wordt dus aan de parameters van de experimenten gesleuteld om sneller resultaat te boeken. Het bestralen van biologische massa zal bijvoorbeeld niet met magnetische velden in de grootorde van een mobiele telefoon gebeuren maar met veldsterktes die tientallen malen hoger liggen. Uiteraard krijg je zo snel resultaten, maar in welke mate zijn deze representatief voor alledaagse magnetische velden?

Een ander probleem is de reproduceerbaarheid van de resultaten. Tot nu toe is er nog geen enkel herhalingsexperiment in geslaagd dezelfde resultaten als het eerste te boeken. Veel hangt dan ook af van de gebruikte biologische massa: in welke conditie zijn de geteste cellen, beschikken de proefdieren over een optimaal immuunsysteem etc Ö

Tot nu toe is er dus geen enkel onomstotelijk wetenschappelijk bewijs van een causaal verband tussen mobiele telefonie en de ontwikkeling van tumoren gevonden. Het grootste en meest onweerlegbare experiment is echter nog steeds bezig: de telefonerende bevolking. Hoe fatalistisch het ook moge klinken: over een tot twee decennia zullen we met grote zekerheid weten of dit verband er is of niet.


Onomstotelijk aantoonbare feiten

Natuurlijk heeft niet iedereen zin om 20 jaar op een sluitend antwoord te wachten of Łberhaupt het risico van een tumor te lopen. Wat is er dus aantoonbaar en wat is er dus onzeker? Kort gezegd: respectievelijk de technische en de biologische kant van de zaak. Elektrotechnische zijn bekend met de invloeden van magnetische velden op het menselijk lichaam. Dit zijn simpele aantoonbare en reproduceerbare feiten. Minder onduidelijk is de biologische kant: hebben de effecten ook negatieve gevolgen? De onderzoeken naar (GSM) straling focussen zich dan ook hoofdzakelijk op dit biologisch aspect aangezien de technische kant al opgeklaard is. Maar misschien is het toch eens interessant ook die technische kant eens te bekijken.

Allereerst het volgende opklaren. Heeft het gebruik van een mobiele telefoon invloed op je hersenen? Daar bestaat er maar ťťn antwoord op: ja. De invloed van elektromagnetische golven op biologische massa is een van de weinige zaken waar onderzoekers het over eens zijn. Het is dan ook een welbekend effect: diŽlektrische verwarming.

Een magnetisch veld wisselt constant van polariteit: een microgolfoven doet dit bvb 2,45 miljoen keer per seconde. Polaire moleculen zoals water richten zich volgens het magnetische veld dat door hen passeert en roteren dus ook 2,45 miljoen keer per seconde rond hun as. Deze toegenomen kinetische energie uit zich onder de vorm van warmte.

Biologische massa bestaat voor een groot gedeelte uit water en is dus ook gevoelig voor magnetische velden. Een hedendaagse GSM die in het 1,8GHz gebied werkt zal de watermoleculen in je hoofd dus 1,8 miljoen keer per seconde van richting doen wijzigen. De hoeveelheid kinetische energie die de moleculen krijgen is afhankelijk van de afstand tot en de sterkte van de elektromagnetische bron (in dit geval de mobiele telefoon). Uit onderzoek is gebleken dat een half uur telefoneren al volstaat om de inwendige temperatuur van je hoofd met een halve graad te doen stijgen. Dit effect is vergelijkbaar met koorts en verklaart waarom sommige mensen hoofdpijn krijgen van lang te telefoneren.

De vraag is nu echter of deze invloed schadelijk is. Ook na langer telefoneren blijft de temperatuursstijging namelijk tot die halve graad beperkt. De bloedcirculatie in je hoofd neemt toe en transporteert zo de overtollige hitte weg. Temperatuurstijgingen van de hersenen (of andere lichaamsdelen) zijn namelijk natuurlijk. Indien je op een zonnige dag zonder hoofdbescherming buiten loopt krijgt je hoofd bijvoorbeeld een veelvoud van de straling die een GSM produceert te verwerken. Ook hier slaagt de bloedcirculatie er steeds in de temperatuurstijging binnen de perken te houden.


Onzekerheid troef

Of de opwarming van de hersenen daadwerkelijk structurele schade aanbrengt is dus nog een punt van discussie. Andere betwistbare zaken zijn de zogenaamde niet-thermische effecten van elektromagnetische straling. Zo zou er een effect zijn op de bloed-brein membranen waardoor de osmose (een soort filterwerking) van de hersenbarriŤre ontregeld kan worden. Ook zou er DNA schade kunnen optreden waardoor cellen zichzelf incorrect beginnen te klonen. Al deze effecten zijn echter niet reproduceerbaar gebleken.

Een ander relatief nieuw effect is de zogenaamde elektromagnetische overgevoeligheid. Sommige mensen ervaren bepaalde effecten zoals tintelende gevoelens in handen en hoofd, duizeligheid, concentratiestoornissen, ... tijdens het intensief gebruik van mobiele telefonie. Enkele wetenschappers wijzen aan dat deze effecten overeenkomen met die van stress, alhoewel verder onderzoek nodig is.


Straling en straling

Niet alle elektromagnetische straling is dezelfde. Er dient een principieel onderscheid gemaakt te worden tussen de verschillende vormen. Belangrijk is bijvoorbeeld de frequentieopdeling. Hoe hoger de frequentie van het veld hoe meer kinetische energie er wordt gegenereerd. Nog belangrijker is het vermogen dat in het signaal gepompt wordt. Moderne digitale communicatie zoals mobiele telefonie hebben echter het voordeel dat er bij stijgende frequenties netto minder vermogen in het signaal gepompt wordt (afhankelijk van de externe infrastructuur). Zo zal een moderne UMTS telefoon minder vermogen uitstralen dan een oude single band GSM. Deze laatste kan tot 2 Watt verpompen, terwijl moderne telefoons tot 1 Watt beperkt zijn.

De hoeveelheid straling die je als telefoongebruiker te verwerken krijgt is uitgedrukt in de SAR waarde ofte de Specific Absorption Rate. Het is een maat voor de hoeveelheid elektromagnetische energie die een bepaalde referentiemassa biologisch weefsel opneemt. Alle hoogfrequente zendapparatuur Ė zoals GSM toestellen Ė zijn verplicht de SAR waarde te vermelden. Dit kan je meestal in de handleiding, op website van de fabrikant of op deze site vinden. Europa legt mobiele telefoons een maximum SAR van 2 W/kg op. De meeste toestellen blijven ver onder deze norm.

Een ander onderscheid zijn de signaalvormen. Moderne digitale communicatie evolueert hoe langer hoe meer naar het gebruik van breedbandsignalen. Hierbij bestaat het communicatiekanaal in feite uit een groot aantal parallelle kanalen evenwijdig verspreid in een bepaald frequentie-interval.Het totale zendvermogen wordt evenwijdig verspreidt over deze frequentieband. UMTS gebruikt bvb een frequentieband die 5 MHz breed is en waardoor 1 Watt gepompt wordt.

Dit staat in contrast met smalband communicatie die de eerste digitale draadloze netwerken gebruikten. Hier wordt er slechts van ťťn of zeer weinig kanalen gebruik gemaakt. De zender pompt al het vermogen door deze smalle band. Voor GSM komt dit neer op een vermogen van 2 Watt over een band van 200 kHz.

Alhoewel het netto uitgestraalde vermogen van een even krachtige breed- en smalbandzender gelijk is zijn er aanwijzingen dat breedband minder schadelijk is. Het valt wel aan te nemen dat een Ďuitwaaierendí veld minder nefast is dan een smal, krachtig signaal. Voor meer info omtrent deze technologieŽn verwijs ik naar dit artikel i.v.m. GSM.


Voorzichtigheidsprincipe

Alhoewel er tot nog toe geen causale verbanden tussen mobiele telefonie en kanker zijn aangetroffen is er natuurlijk geen enkele wetenschapper of organisatie die de link durft uit te sluiten. Het voorzichtigheidsprincipe verdient dus de voorkeur: als je blootstelling kan vermijden, doe dat dan ook. Concreet zijn er enkele vuistregels die je als mobiele telefoongebruik kunt hanteren.

  1. Koop een modern toestel. Mobiele telefoons die van het 3G netwerk gebruik maken stralen minder zendvermogen uit dan oude 2G GSMís. Ook wordt de inwendige elektronica steeds beter waardoor het toestel met minder vermogen toch het basisstation kan bereiken. Zoek voor de zekerheid het vermogen en de SAR waarde van het toestel op.
  2. Koop een clamshell. Uit onderzoek is gebleken dat de hersenen minder straling te verwerken krijgen indien van een openklapbare telefoon gebruik gemaakt wordt. De antenne van een clamshell bevindt zich achteraan in de body van het toestel. Dit onderdeel van het toestel wordt dus weg van het hoofd gericht en ook lager (niet op oorhoogte) gehouden.
  3. Bel handsfree. Stralingssterkte neemt kwadratisch af met de afstand tot de bron. Wanneer je je toestel dus dubbel zo ver van je legt krijg je vier maal minder straling te verduren. Een handsfree kit volstaat al om de stralingsinvloed tot quasi nul te beperken.
  4. Vermijd handsfree kits met kabels tenzij deze van een ferriet kokertje voorzien zijn. De elektromagnetische straling kan anders via de kabel tot aan je oor getransporteerd worden en doet het positief effect zo te niet. Een ferriet kokertje absorbeert deze straling echter.
  5. Bluetooth kits zijn niet persť negatief. Bluetooth maakt gebruik van breedbandcommunicatie met een zeer klein vermogen. Bovendien straalt een Bluetooth zender niets uit als hij niet gebruikt wordt (batterijvermogen sparen).
  6. Bel niet in de wagen zonder externe antenne. De kooi van je wagen belemmert draadloze signalen waardoor je mobiele telefoon zijn volle vermogen moet aanspreken om het basisstation te bereiken. Ook vormt je wagen een resonantieruimte waarin de elektromagnetische golven steeds reflecteren. Je creŽert m.a.w. een zee van elektromagnetische golven.
  7. Bel niet onnodig. Denk aan je portefeuille.


Daarnaast zijn er ook nog enkele doemtheorieŽn die ontkrachtigd kunnen worden. Zo straalt een mobiele telefoon in rust niets uit (afgezien van mogelijk een actieve Bluetooth verbinding). Slechts als je van zone (antenne) wisselt zendt het apparaat een korte boodschap uit om zich bij het nieuwe basisstation aan te melden. Dat er dus een intrinsiek gevaar is aan een mobiele telefoon in je broekzak te dragen is nogal kort door de bocht. Het grootste gevaar hieraan is een mogelijke oververhitting van de batterij of een allergische reactie aan bepaalde materialen zoals nikkel. Ga dus niet mee in de paniekgolf die men soms wel eens rond mobiele telefonie durft te creŽren.


Dat wat je niet ziet

Je kan je blootstelling aan elektromagnetische velden natuurlijk zo goed mogelijk minimaliseren door je eigen belgedrag aan te passen, de realiteit is nu eenmaal zo dat je geen invloed op de omgevingsfactoren hebt. We komen namelijk in contact met veel stralingsbronnen zonder dat we het beseffen. Tijdens het lezen van dit artikel heeft je TFT scherm bijvoorbeeld al veel meer straling over je heen gestort dan je draadloze internetverbinding kan genereren en voor wie van een laptop gebruik maakt is de situatie nog meer dramatischer.

De opkomst van de vermogenelektronica heeft voor een geruisloze en onzichtbare revolutie in het aantal aanwezige magnetische velden gezorgd. Sinds de jaren í80 is het elektromagnetische ruisniveau in de publieke ruimte gevoelig gestegen. In sommige gevallen zelfs zo erg dat radio- en televisiezendmasten een upgrade moesten krijgen om hun signaal nog probleemloos tot bij de ontvanger te krijgen.

Of je het nu wilt of niet, het aantal elektromagnetische velden dat iedere dag door je lichaam snijden neemt dag op dag toe. Hoeft dit problematisch te zijn? Niet noodzakelijk, het hangt van perspectief af. Een enkele zonnevlam overstijgt de door menselijke activiteiten geproduceerde straling ruimschoots. En technici die hun hele leven aan krachtige zendmasten gewerkt hebben krijgen niet meer of minder kanker dan pakweg boekhouders. Sowieso zullen we het effect van deze stralingstoename pas over enkele (tientallen) jaren merken, maar het staat zo goed als vast dat pakweg roken of te weinig beweging een veel groter risico voor je gezondheid inhouden dan de elektromagnetische velden.

In een volgende artikel zullen we wat dieper ingaan op Wi-Fi, DECT en vermogenelektronica.
Categories
Technologie , ‎ Politiek & actualiteit

Reacties

  1. Phil's schermafbeelding
    • |
    • permalink
    Altijd een plezier om uw blogs of posts te lezen Epyon. Duidend, informatief, duidelijk en erg goed gestructureerd. Ge zou moeten schrijven voor tijdschriften of kranten. Veel artikels kunnen een puntje zuigen aan uw teksten.

Trackback-signaleringen

Totaal aantal trackback-signaleringen 0
Trackback-link: