Ultima Ratio Epyon

Varsenare. Een typische onooglijke Vlaamse gemeente niet ver van waar ik woon. De enige bezienswaardigheid: een neogotisch kerkje. Verder weet Wikipedia ook te melden dat het de geboorteplaats van wielrenner Johan 'Kheb ze allemaal naar huis gereden' Museeuw is.

Toch is er iets in Varsenare dat fotografen en journalisten van heinde en ver aantrekt. Het is door alle inwoners gekend, enkel spreekt men er niet meer over, zo gewoon is men het al geworden. Het ligt enkele kilometers buiten de dorpskern, in een weideland waar het geluid van wuivend gras en tsjirpende krekels enkel af en toe door de spoorlijn Oostende-Brugge wordt onderbroken. Je moet al wat zoeken om het te vinden. De meeste mensen die er even stoppen zijn fietsers die vanaf de verharde vaartdijk het toevallig gezien hebben. Dit is het dus zeggen ze tegen zichzelf, waarna ze zich even in het haar krabben.

Het wordt regelmatig aangehaald als voorbeeld van wafelijzerpolitiek of slechte politieke planning. Het is iets waar Margritte zich wel goed zou bij voelen. Het is het voorportaal naar Belgie-Absurdistan. Het zijn de spookbruggen van Varsenare. We gingen even op onderzoek uit.

De eerste spookbrug gezien vanop het jaagpad.

Voor wie niet met de feiten bekend is een korte recapitulatie. In de jaren '80 was het in België gebruikelijk de zogenaamde wafelijzerpolitiek toe te passen als het op grote projecten aankwam. Om geen enkele taalgroep, zij het de Waalse of zij het de Vlaamse, te kort te schieten werd het budget voor openbare werken 50/50 verdeeld. Als Vlaanderen een groot project kreeg dan moest ook Wallonië evenveel gelden beschikbaar krijgen en vice versa.

Ergens in die befaamde jaren '80 kreeg Vlaanderen omwille van dit staaltje hoogstaande politieke creativiteit gelden toegewezen om een groot project uit te bouwen. Men was toen volop bezig met de uitbouw van de Zeebrugse haven en men besloot een verbinding Calais-Zeebrugge aan te leggen. De logica was dat Zeebrugse containers zo via de weg naar Calais (of de rest van Frankrijk) konden worden getransporteerd, al dan niet om weer op een boot richting Groot-Brittannië te worden gezet.

Pas nadien daagde het de heren politici dat containers misschien ook wel direct in de haven van Calais of Groot-Britannië gelost konden worden en uiteindelijk zag men af van het project. Men besloot de Expressweg Brugge-Zeebrugge aan te leggen die, via de Brugse buitenring, aansloot op de A17 naar Frankrijk.

In al hun ijver om de belastinggelden tot nut te maken waren er echter al werken aan het Calaisproject gestart. Sommige hiervan konden gerecupereerd worden, maar voor twee opleveringen bleek dat toch iets moeilijker te zijn. Het betreft hier de twee spookbruggen te Varsenare: een volledige viervaksbrug over een ingebeelde, nooit aangelegde weg en een viervaks spoorwegbrug enkele honderden meters verder.

De twee bruggen staan nu te midden van niets en zijn in de wijde omstreken bekend als de beste voorbeelden uit het 'Belgische Blunderboek'. Er loopt geen weg over de bruggen, en de bruggen lopen over geen weg. Noord-Koreaanse toestanden dus.

Het zicht van op de serviceweg.

De spookbruggen bereik je via het jaagpad langs het kanaal Brugge-Oostende. Het is even zoeken aangezien je de brede Expressweg N377 (overigens ook een redelijk nutteloos tracé) net over het kanaal moet verruilen voor een obscuur weggetje nauwelijks een wagen breed. Na enkele kilometers zie je aan de rechterkant de absurditeiten opduiken.

Tot enige tijd geleden moest je aan de lenige kant zijn om de dingen te bereiken. De - overigens in goede staat verkerende - onderhoudsweg was afgezet met een groot metalen hekken. Dit hekken bleek nu verwijderd en we konden met de wagen tot bij de bruggen rijden. Het voelde absurd aan, in het midden van niets dergelijke fysiek imposante kunstwerken van nutteloosheid aan te treffen.

Of toch niet zo nutteloos? Enkele mountainbikers bleken de site te gebruiken om hun kunsten uit te halen en een sporenonderzoek bleek uit te maken dat ook quads en crossmotors de hellingen regelmatig frequenteerden. Een voorgaand onderzoek op het alwetende internet bleek ons ook te vertellen dat de locatie als avondlijke ontmoetingsplaats voor homo's dienst deed, iets waar we voldoende bewijslast van aantroffen.

Te voet beklommen we de helling naar de eerste viervaksbrug. Op de helling zelf bleek alles nog normaal, alsof je een kleine, met gras begroeide heuvel beklom. De absurditeit sloeg pas toe bij het bereiken van de top, alwaar het lange gras via een strook gravel plots overgaat in een in perfecte staat verkerende viervaks tarmacbaan, compleet met vangrails, afvoergoten en rioolputjes. Even keken we rond ons of we niet per toeval terug op de brug van de N377 staan maar nee, ons omringde enkel weiland en grazende koeien. Margritte, eat your heart out.

Bij het bereiken van de top: vier in perfecte staat verkerende rijvakken.


Zelfs de rioolputjes zijn nog in werkende staat, alhoewel de Chinezen wellicht met het deksel zijn gaan lopen.

Dat de brug technisch gezien in een goede staat verkeerd is niet bepaald een wonder. Als om de absurditeit met een bizarre afwerkingslaag te bedekken is het namelijk zo dat de bruggen jaarlijks nog een onderhoud krijgen. Zoiets is namelijk bij wet verplicht. Wie zijn de Belgen om tegen de wet te zondigen? De reden dat ze nog niet afgebroken zijn is omdat de kost om ze te behouden aanzienlijk lager ligt dan de kost om ze af te breken. Nu zijn er echter grotere herstellingen nodig en heeft het stadsbestuur toch beslist om ze af te breken. Volgens het laatste nieuws ergens in 2012.

Ondanks het onderhoud heeft de natuur toch verwoed geprobeerd deze vreemde bouwsels in te palmen. Langs de balustrades groeien enkele bomen die we jaren oud schatten en braamstruiken slingeren zich naar de vangrails toe. Op de tarmac zelf zien we enkele rubbersporen, profielbanden van crossmotors. De gemetaalverfde vangrails zelf zien er nog nieuw uit, maar hetzelfde kan niet van de corroderende balustrades gezegd worden.

Als we even over de balustrade kijken wordt ons absurd gevoel nog sterker. Waar je op zijn minst een tweevaksweg verwacht is er enkel gras. De enige voertuigen die onder deze brug passeren zijn de tractor en aanhangwagen van een aanpalende boer. Enkele malen per jaar, als hij de koeien van en naar het veld brengt. Aan de horizonten zien we enkel bomen en landbouwvelden, doormidden gesneden door een spoorlijn en een kanaal. Het geluid van de wind en de krekels overheerst, met af en toe een verre bel van een spooroverweg.

Zicht vanop de brug.


Zicht onder de brug.

De trein! We richten onze blik naar het zuiden, net op tijd om de trein van Oostende naar Brugge in de tweede nutteloze brug te zien duiken. Enkele honderden meters verder ligt namelijk de zus van de knaap waarop we nu staan: een kleinere doch zo mogelijk nog meer absurde constructie. Een vierkantige gelijkgrondse tunnel waar twee sporen door lopen. Nut: geen.

We dalen van de viervaksbrug af en stappen terug in de auto. We rijden enkele honderden meters verder naar de tunnel. De tarmac serviceweg houdt hier op en we moeten over een kortgemaaide grasweg verder. Een grote blinde muur verspert uiteindelijk onze weg. De gelijkgrondse tunnel lijkt groter dan we vanop de brug zouden denken. Aan weerszijden steken 'vleugels' uit: aanhechtingen voor het nooit aangelegde wegdek dat zich nu enkele meters boven ons hoofd zou moeten bevinden. De betonijzers steken metershoog uit, geduldig wachtend op de tarmac die nooit zal komen.

Er is geen enkele manier om op de metershoge tunnel te komen. Sinds zijn oplevering heeft er wellicht nooit meer iemand voet op gezet. Net zoals op de eerste brug hebben struikgewassen de rol van auto's overgenomen. Hoge betonnen balustrades verhinderen dat de struiken stenen op de sporen kunnen gooien. Je weet maar nooit.

Het geluid van de bel van een overweg een kleine kilometer verder komt aangewaaid. Dit wordt een mooie foto, daar zijn we zeker van. We spoeden ons, voorzien van gummilaarzen, door het lange bermgras tot we een tiental meters van de brug staan. We horen de trein aankomen. Wachten, wachten ... sluiterknop! NMBS treinstel 1306 wordt door ons op foto vereeuwigd terwijl het de koningin der nutteloze werken induikt.

Bekomen van de absurditeit en met onze geheugenkaart vol trekken we terug huiswaarts. We volgen het jaagpad terug en rijden onder de brug van de N377 door ... of toch niet. Blijkt dat ze in Varsenare wel iets hebben met nutteloze tunnels. Nauwelijks vijf meter naast de brug over het jaagpad en het kanaal blijkt een tunnel in de helling van de brug te zijn gemaakt. De weg die er door loopt leidt naar ... het jaagpad. Fantastisch toch.

Voor foto's in hogere resolutie kan u hier terecht.